Dấu hiệu máy mài hết chổi than là gì? 7 biểu hiện thường gặp

Máy mài đang chạy bình thường nhưng bỗng yếu, lúc chạy lúc không hoặc xuất hiện tia lửa bất thường? Đây có thể là dấu hiệu máy mài hết chổi than. Khi chổi than bị mòn đến giới hạn, khả năng tiếp xúc với cổ góp giảm khiến động cơ hoạt động không ổn định. Tình trạng này càng kéo dài, máy càng dễ phát sinh thêm vấn đề.

Vậy đâu là những dấu hiệu dễ nhận biết nhất và khi nào cần thay chổi than? Bài viết này sẽ cung cấp cho anh chị em đầy đủ thông tin chi tiết!

I. Chổi than máy mài là gì? Vì sao chổi than bị mòn?

1. Chổi than nằm ở đâu trên máy mài?

Trên máy mài dùng động cơ chổi than, chổi than được bố trí bên trong thân máy, ở khu vực động cơ và tiếp xúc với cổ góp của rotor. Thông thường máy sử dụng một cặp chổi than nằm đối diện nhau ở hai phía của cổ góp.

Một số máy có nắp chổi than ở hai bên thân máy, người dùng chỉ cần tháo nắp là có thể lấy chổi ra kiểm tra. Trong khi đó, ở một số thiết kế khác, chổi than nằm hoàn toàn bên trong vỏ máy và cần tháo một phần thân máy mới tiếp cận được.

Bộ phận chổi than thường gồm phần vật liệu carbon dẫn điện, dây dẫn và lò xo tạo lực ép. Lò xo có nhiệm vụ giữ cho chổi luôn tì vào bề mặt cổ góp trong quá trình rotor quay.

2. Chổi than có tác dụng gì?

Nói một cách dễ hiểu, chổi than đảm nhiệm nhiệm vụ truyền dòng điện giữa phần đứng yên và phần quay của động cơ. Khi máy hoạt động, rotor quay với tốc độ rất cao nhưng chổi than vẫn được lò xo ép sát vào cổ góp. Nhờ sự tiếp xúc giữa hai bộ phận này, dòng điện được truyền tới phần ứng để động cơ duy trì hoạt động.

Vì vậy, tình trạng tiếp xúc giữa chổi than và cổ góp ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành của máy. Khi chổi than còn tốt, bề mặt tiếp xúc phù hợp và lực ép ổn định, máy có thể khởi động và duy trì vòng tua bình thường. Ngược lại, khi chổi than đã quá ngắn, bị kẹt hoặc tiếp xúc không tốt, dòng điện có thể bị gián đoạn.

3. Vì sao chổi than ngắn dần trong quá trình sử dụng?

Chổi than bị ngắn dần chủ yếu do ma sát với cổ góp trong quá trình động cơ hoạt động. Hãy hình dung khi máy mài chạy ở tốc độ cao, cổ góp liên tục quay trong khi chổi than được lò xo ép vào bề mặt của nó. Quá trình ma sát khiến vật liệu của chổi than bị hao mòn từng chút một. Máy sử dụng càng nhiều thì tổng thời gian tiếp xúc và ma sát càng lớn.

Đây là hiện tượng bình thường đối với động cơ sử dụng chổi than và không đồng nghĩa máy bị hỏng. Tuy nhiên, tốc độ mòn của chổi than có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như: Tần suất sử dụng máy cao, Máy thường xuyên phải làm việc dưới tải lớn, Người sử dụng ép máy quá mạnh khi mài hoặc cắt,...

II. 7 dấu hiệu máy mài hết chổi than dễ nhận biết

1. Bấm công tắc nhưng máy không chạy

Một trong những tình huống thường gặp là máy vẫn được cấp điện nhưng bấm công tắc lại không khởi động. Nếu chổi than đã mòn quá ngắn, khả năng duy trì tiếp xúc với cổ góp có thể không còn đảm bảo. Mạch điện qua rotor bị gián đoạn và động cơ không thể hoạt động bình thường.

Tuy nhiên, đừng vội mua chổi than mới ngay khi máy không chạy. Hiện tượng này còn có thể xuất phát từ dây điện bị đứt ngầm, phích cắm tiếp xúc kém, công tắc hỏng hoặc các sự cố bên trong động cơ.

2. Máy lúc chạy lúc không

Đây là biểu hiện khá điển hình khi chổi than đã mòn nhiều hoặc khả năng tiếp xúc với cổ góp không còn ổn định. Anh chị em có thể gặp tình trạng bật máy lần đầu không chạy nhưng bật lại thì máy hoạt động hoặc máy đang không chạy nhưng sau khi thay đổi tư thế cầm lại có thể hoạt động trở lại.

Nguyên nhân có thể do chổi than đã quá ngắn khiến điểm tiếp xúc với cổ góp trở nên chập chờn. Có thời điểm chổi tiếp xúc đủ để dẫn điện, nhưng chỉ cần rung động hoặc vị trí rotor thay đổi thì tiếp xúc lại bị gián đoạn.

Nếu máy thường xuyên xuất hiện hiện tượng lúc chạy lúc không, anh chị em nên dừng sử dụng và kiểm tra thay vì liên tục bật tắt để cố làm việc tiếp.

3. Máy đang chạy tự nhiên dừng

Một dấu hiệu máy mài hết chổi than khác là máy khởi động được bình thường nhưng đang làm việc lại bất ngờ ngừng hoạt động. Khi chổi đã mòn sát giới hạn, lò xo có thể không còn duy trì được trạng thái tiếp xúc cần thiết giữa chổi và cổ góp. Trong quá trình máy rung và rotor quay, tiếp xúc điện bị mất khiến động cơ dừng đột ngột.

Nếu chờ một lúc hoặc bật lại máy có thể tiếp tục chạy, người sử dụng rất dễ nghĩ đây chỉ là hiện tượng nhất thời. Nhưng nếu tình trạng lặp đi lặp lại, cần kiểm tra chổi than và hệ thống điện của máy càng sớm càng tốt.

Đặc biệt, không nên cố bật lại hàng chục lần để tiếp tục công việc bởi việc tiếp xúc chập chờn có thể đi kèm hiện tượng đánh lửa ở cổ góp.

4. Máy chạy yếu, tốc độ quay không ổn định

Một chiếc máy mài trước đây lên vòng tua nhanh nhưng gần đây chạy yếu, tiếng động cơ không đều hoặc tốc độ lúc nhanh lúc chậm cũng có thể đang gặp vấn đề ở chổi than. Khi chổi than tiếp xúc không ổn định với cổ góp, quá trình cấp điện cho rotor bị ảnh hưởng. Động cơ vì thế khó duy trì trạng thái vận hành ổn định như bình thường.

Hiện tượng có thể dễ nhận thấy hơn khi đưa máy vào làm việc. Không tải máy vẫn quay nhưng khi bắt đầu mài hoặc cắt, vòng tua tụt rõ rệt hoặc máy có cảm giác hụt bất thường. 

Dù vậy, cần phân biệt với trường hợp người dùng ép đĩa quá mạnh, sử dụng phụ kiện không phù hợp hoặc bản thân động cơ đang gặp sự cố. Máy yếu không đồng nghĩa chắc chắn chổi than đã hết.

5. Tia lửa ở khu vực chổi than nhiều bất thường

Khi nhìn qua khe thông gió của một số máy mài, người sử dụng có thể quan sát thấy tia lửa nhỏ tại khu vực tiếp xúc giữa chổi than và cổ góp. Một lượng tia lửa nhỏ trong quá trình động cơ chổi than hoạt động không nhất thiết là dấu hiệu hư hỏng. Điều đáng chú ý là khi tia lửa trở nên mạnh, xuất hiện dày hoặc khác rõ rệt so với trạng thái hoạt động bình thường của máy.

Chổi than mòn, tiếp xúc không tốt hoặc bề mặt tiếp xúc bất thường có thể làm hiện tượng đánh lửa tăng lên. Nếu tiếp tục sử dụng trong thời gian dài, nhiệt và hồ quang điện có thể ảnh hưởng tới bề mặt cổ góp.

Tuy nhiên, đây cũng là dấu hiệu cần chẩn đoán cẩn thận. Đánh lửa mạnh không chỉ xuất phát từ chổi than. Cổ góp bị bẩn, cháy, mòn không đều hoặc rotor gặp sự cố cũng có thể gây đánh lửa bất thường.

6. Xuất hiện tiếng lẹt xẹt hoặc tiếng động bất thường

Chổi than và cổ góp làm việc trong điều kiện tiếp xúc liên tục. Khi trạng thái tiếp xúc không còn bình thường, máy có thể phát ra tiếng lẹt xẹt, tiếng điện bất thường hoặc âm thanh động cơ không đều.

Nếu tiếng lạ xuất hiện đồng thời với tia lửa lớn, vòng tua chập chờn hoặc máy tự ngắt, khả năng cụm chổi than – cổ góp đang gặp vấn đề càng đáng được lưu ý.

Dù vậy, tiếng động lạ của máy mài còn có thể đến từ vòng bi, bánh răng, đĩa mài hoặc những bộ phận cơ khí khác. Vì thế cần quan sát đồng thời nhiều triệu chứng thay vì chỉ nghe tiếng máy rồi kết luận.

7. Tháo kiểm tra thấy chổi than đã mòn quá ngắn

Nếu những dấu hiệu phía trên chủ yếu giúp người dùng phát hiện bất thường trong quá trình vận hành thì kiểm tra trực tiếp chổi than là cách đáng tin cậy hơn để xác định tình trạng hao mòn của bộ phận này.

Trước khi kiểm tra, phải rút phích cắm hoặc tháo pin khỏi máy để loại bỏ khả năng máy vô tình khởi động. Sau khi lấy chổi than ra, hãy quan sát chiều dài phần carbon còn lại, bề mặt tiếp xúc, dây dẫn và tình trạng của lò xo. Nếu chổi đã mòn tới giới hạn thay thế được nhà sản xuất quy định thì cần thay mới.

III. Máy mài hết chổi than có nên tiếp tục sử dụng không?

Không nên tiếp tục sử dụng máy mài khi chổi than đã mòn đến giới hạn. Lúc này, chổi than tiếp xúc kém với cổ góp khiến máy dễ chạy chập chờn, hụt vòng tua, tự dừng hoặc phát sinh tia lửa lớn.

Nếu cố sử dụng, tình trạng đánh lửa kéo dài có thể làm cháy, xước hoặc mòn bề mặt cổ góp, khiến hư hỏng trở nên nghiêm trọng và chi phí sửa chữa cao hơn.

Vì vậy, khi máy xuất hiện các dấu hiệu hết chổi than, nên dừng máy, ngắt nguồn và kiểm tra chổi than. Nếu chổi đã mòn đến giới hạn quy định của nhà sản xuất thì cần thay đúng loại trước khi tiếp tục sử dụng.

Những dấu hiệu máy mài hết chổi than thường gặp gồm máy không khởi động, lúc chạy lúc không, tự dừng khi đang làm việc, vòng tua thiếu ổn định, đánh lửa nhiều, xuất hiện tiếng lẹt xẹt và chổi than đã mòn quá ngắn khi kiểm tra trực tiếp.

Nếu nghi ngờ chổi than đã mòn, hãy ngắt nguồn điện và kiểm tra trực tiếp tình trạng chổi. Khi chổi đã đạt giới hạn thay thế theo khuyến cáo của nhà sản xuất, nên thay đúng loại thay vì cố tiếp tục sử dụng. Xử lý sớm không chỉ giúp máy hoạt động ổn định trở lại mà còn hạn chế nguy cơ gây hư hỏng thêm cho cổ góp và các bộ phận khác của động cơ.